HRUI/HRUIH

 

(Buh vuakna/chilna/sawisakna hmun)

Ṭawng hi a ṭhanga a che ṭhin kan tih angin, thumal kan lam dan pawh hi a che ve reng ṭhin. HRUI/HRUIH lam dan pawh hi ziaka awm kan han zir chian deuh hiab, Bible ni lovah chuan HRUIH hi an lo hmang uar hle a, Awithangpa zai 1953-a tihchhuahah pawh HRUIH hi hman a ni tawh a, 'Pi pu len lai' (1978)-ah pawh HRUIH hi hman a ni tawh bawk.

Hetih lai hian, ṭawng lamah pawh hmun pawimawh tak chang reng, kan Bible-ah hian 1992 edition chin hma lamah khan HRUI hi an hmang ve thung a. CL edition (2011)-ah erawh HRUIH an hmang tawh thung.

Heta ṭanga lang chiang ta chu, ṭawng lama Sapho hnuhma a lan tawh loh hnu, mi thiam ṭha tak tak kan neih hnu, kum 1992-ah pawh buh chilna/sawisakna zawl sawi nan HRUI (lam hniam) hi an lo la hmang viau tihna a ni. Chutih lai vekin, HRUIH pawh hi hun rei tak aṭang khan an lo hmang tawh tho bawk.

Tunlai lehkhabu chhuak leh Bible pawh kan en chuan HRUI tih chu a awm ta meuh lo va, Remkunga dictionary te, C. Chhuanvawra dictionary te kan en chuan HRUIH tih a ni ta vek mai. (Remkunga erawh hi chuan HRUIH ZAWL tih a sawi laiin HRUI - hruih ti an awm bawk a ti tel thung)Hei hian thumal lam rik dan leh ziah danah pawh insiam danglam ṭhin a nihna a rawn tar lang chiang hle a ni.

Ṭawng reng reng hi kan ngaihthlak hnuah kan thiam chauh a (listening), ṭawng rik danin a zui a (speaking, chumi hnuah a chhiar rik dan niin (reading), a ziah danin a zui ṭhin (writing). Kan Mizo ṭawng pawh hi ṭawng thluk/lam rik danin awmzia a neihna ṭawng a ni (tonal language). Chuvangin, a ṭhang zel lo thei lo. HRUI/HRUIH chungchangah pawh hian HRUIH hi lam leh ziah dan hnuhnung zawk a nih a rinawm. Chumi lanna chiang tak chu 'nuai/nuaih' (lakh) tihah hian a ni. Keini chhan takngialah pawh 'nuai' tih bak kan hriat ngai loh kha 'nuaih' tia sawi an rawn awm ta ṭak ṭak mai. Tin, 'min lo pui teh' tiha 'pui' pawh hi 'puih' ti an awm ṭan bawk. 'Min lo puih teh' te an ti ta mai mai. H leh V hi chuan zakhua a rawi (rawih?) khawp mai. Uiawm/uihawm chungchangah pawh kan la inhnial laih laih a ni a. H hian a awmzia a tidanglam lo va, glottal stop a ni mai si a.

Chuvangin, HRUI/HRUIH chungchangah hian a dik/dik lo zawk a awm lo tih a chiang ta viau a. Tunah erawh HRUIH hi a dingchang ta zawk niin a lang a, HRUIH tia hmang hi a tam pawh an tam zawk hle tawh ang. Chuvangin, HRUIH tih hi buh vuak/chilna hmun sawi nan kan hman a dik viau tawh a ni. (Puan hruih chungchang erawh kan sawi tel lo ni teh se)

CHAWKE VS AWKE

 

Mizo Upa Pawl (MUP) lehkhabu tih chhuaha 'Mizo ṭawng kan hman dik loh ṭhenkhatte' tihah khan han tuihnih duh ka nei ve khanglang a. Kan nu/pa te rual ni hlawm mah se, a hnial ang zawng ni lovin, thlirna tlang dang chhawp chhuah ve ṭhain ka hria.

He lehkhabuah hian 'dik leh dik lo' ziak tlarin, chawke chu dik, awke chu dik lo tiin a dah hlawm tawp mai a. Hei tak hi chhui chian ngai niin, 'awke' tih hi a dik lo hlawm tawp em ni le ka ti a ni. Mizo ṭawngah hian 'chawke ni rui ang' tih te, 'chawkein lal a hlawh, savaten an chawm' tih te a awm a. Chawke tih a dikzia erawh sawi loh a lum a ni. Awke tih chu a hram dan mai alawm, a hming dik tak chu chawke a ni e te pawh an ti bawk a. Awke tih hi a dik lo tak tak em? Kan chhui ang.

Zoṭawng Dictionary, RK Ngurchhawna te unau buatsaih leh Mizo Ṭawng Dictionary, Remkunga ziahah hian 'awke' tia sawi ve tho a nih thu an sawi.

Vai len lai vel khan Lushai hills (Mizoram) aṭanga chawke/awke sample an lak, Calcutta-a an vawn ṭhat chu Zoological Survey of India (ZSI) dintu (founding Director) Nelson Annandale chuan zir chiangin, chawke/awke chungchang hi journal-ah a rawn chhuah ta a. Chutah chuan Lushai hills aṭanga lak a nih thu leh a hmingah pawh Lushai 'okhe' tih leh Mhar 'shokhe' tiin a lo record daih tawh a ni.

Heta ṭanga lang chiang ta chu, awke tih hi tun hnaia kan hman tak mai a ni lo va, kum za chuang liam taah pawh khan 'awke' tih hi an lo hmang ve ṭhin tho a lo ni. Chuvangin, awke leh chawke karah hian dik lo zawk a awm lo va, sawi tum thuhmun a ni a, a dik ve ve e tih hi a chiang ta hle a ni. A thuhrimah, Mizote hian nungcha, an hram dan aṭanga a hming kan vuah hi a awm nual rêng a, sawi dan hrang pawh a awm ṭhin. Awmze pakhat nei a nih avangin a sawi dan lo hrang hlek hi chu ngaih mawh em em turah ka ngai lo.

Entir nan:

Biakbairawk/Kiltheihrawk

Zêtzêt/zâwtzâwt

Thlalak hi ZSI archive-a mi a ni e. A fiah lo deuha chhiar a har maithei.

KHA TLEIRAWL VIRGIN KHA.

Nizana MSACS video ka en khan ka rilru a luah reng mai. HIV+ mipa pakhat an kawmna a ni. Kha pa khan HIV+ a ni tih a inhriat hnu pawhin, invenna tel lova hmeichhe mutpui a la nei nual a, condom hman kha ṭul a ti lo ni berin a lang.

Ka rilru luahtu ber chu, HIV+ a ni tih a inhriat hnua hmeichhia a mutpui pakhat kha tleirawl virgin a ni. A kawmtupa pawh khan hrehawm a ti hle tih a hriat a, 'sawi tur a va vâng ve' a ti hial a ni. Kha tleirâwlin HIV+ a ni tih a inhriat huna hrehawm a tih dan tur te, a vawikhat dai sual palhah mi sual a tawng mai kha pawi ka tihpuiin a nunkhua hrehawm dan tur ka ngaihtuaha hrehawm ka lo ti ve hle a ni. Fanu nula pahnih ka nei a, an chunga thleng ve thei a ni tih ka ngaihtuahin ka rilru a tâwt hle.

He HIV+ pa hi ngei viau mah ila a thu sawi ṭhenkhat khân ka ngaihtuahna a ti thui viau bawk. A thui loh heti hian ka kâi tâwi mai ang e.

1. Condom lei a zak a, condom tel lovin hmeichhia a mutpui ṭhin.

MSACS lam hma lakna ka hre vek lo va, invênna pawimawha ngaih condom sem/dah chhuah chungchangah engtin nge hma an lak dan ka hre hauh lo. Condom lei hi mi tam tak chuan an zak dawn a, lei tur a kal pawh an peih lo tih a hriat. Chuvangin, veng tin YMA/YLA/MTP te nen ṭang hovin, a mamawhten a thlawna an lak mai theih turin veng tinah dah ni ta se kan ziaawm deuh awm mang e.

2. HIV+ hmeichhia, sex worker ṭhenkhatten anmahni dawrtute zingah condom hmang peih lo an awm thu an sawi a. Mipa lamah pawh condom tel lova hmeichhe mutpui hreh lo an awm nual. Hengho hian eng zata tam theh darh ang maw? An rilru lam hneh turin engtia hma lak tur nge maw ni dawn le?

3. Nizana an kawmpa khan a HIV a kai dan a hriat loh thu leh rinhlelh deuh chu a neih thu a sawi a. Heti a nih chuan tu pawh mai hi, hmelhriat an ni emaw ni lo emaw, HIV+ an ni thei tlat. Vei tih inhre lo pawh an awm thei hle dawn tihna a ni bawk. Chuvangin fimkhur a va ngai ta em! Sex hman hreh lohna a lian telh telh mai bawk si a, engtin nge kan awm zel tak ang le?

Zanina LPS news-ah khan MSACS chu India rama che ṭha ber zinga mi leh North East-a ti ṭha ber a nih thu an rawn puang a. Mahse, ka rilruah chuan 'pakhat lek pawhin a kai thar a nih chuan an hlawhchham ka ti tho' ka ti rilru mawlh mawlh thung. Ka hmelhriat, MSACS a thawk ṭûl theihzia leh heta thawktuten an sawi tamzia te, ṭhahnem an ngaihzia te ka ngaihtuahin, anni hian heti hian thawk lo se kan chhiat nasat turzia ka ngaihtuah thleng leh bawk a.

Vanduai vanga kai theih chu ni teh meuh mah se, Pathian thu hi kan inhumhimna ber tur a ni tih erawh a lang chiang hle. Lal Isua vuan tlattuten he natna vei theihna chance an nei tlem hle a ni. Kan damna leh kan himna chu Isua ngei hi a ni e.

MIZO ṬAWNG - INPUMKHAT NAN

Mizo ṭawng chungchânga kan tunlai titi ber chu NG sawn leh sawn loh chungchâng a ni mai awm e. Mizo A AW B kha 1893-a Sap Upa leh Pu Buanga-ten an siam leh rem hnuah khan 1898-ah an khawih danglam a, kum 1901-a Zosapthara’n NG a rawn dah belh hnuah khan khawih danglam a awm ta lo va. Dan hmanga din MLDB a lo awm ta a, thâwm an neih hmasakah alphabet rawn khawihin, hawrawp indawt dan a fel zawk nân tiin N leh O inkârah NG awm ta se tiin an han rawt ta a, titi a titam ta hle mai. An ti tlang dâwn a nih pawhin zirlai buah te a han awm fel te te loh chuan hman nghal thut theih erawh a ni lo vang. Kan hmang a nih pawhin hun han kal leh hret se kan hmang thiam zui thei maiin a rinawm.

G leh NG lam rik dan:

Hei tak hi ka sawi tum intanna chu a ni. Hmar lam leh chhim lam tiin then phawk mai ila. Hmar lamah G hi 'ek' tiin an lam ri a, chhim lamah chuan, Sapho lam angin 'gi' kan ti mai a; hei hi 'ge' tia lam rik ni se tiin an han sawi lang faih faih a. NG hi hmar lamah chuan 'eng' an ti a, chhim lamah chuan Sapho lam dan ang bawkin, N leh G lam ri hrangin 'en gi' kan ti leh mai bawk a. Kan inhre pawh vek a, kan hmang thiam a, hei leh chen hi kan inpawmpui ve ve tawh a ni. A lam rik dan hi kan thlâk danglam dawn a nih rau rau chuan Hindi hawrawp lam rik dan, 'Ga leh Nga' hi ṭâwm zawk ila a fuh zâwk awm mang e. Hman ni deuh khan LPS-a MLDB Chairman interview ka lo en a, Chairman hian ka beisei loh takin, hmar lamin NG an lam rik dan a ṭanna lamah chhim lamin NG kan lam dan chu dik chiah lo angin a rawn chhuah ta tlat mai a, mi a khawih deuh zak mai. Dik lo a ti tak tak anga hmar lamin an lam rik danin MLDB hian lam rik tur a ni an rawn ti bur mai ang tih ka hlau ta hle.

Ṭawngin ngêng a chhun:

Tawng zir mite chuan chênna hmun azira kan tawng rik dan danglam theihzia te, khaw khat leh veng khata awm rau rau pawh hmeichhia leh mipaah a la danglam theih dan te an sawi thin. Chuvangin, dik leh dik lova kan inṭhensak hmawk hmawk a nih chuan a nghawng a na thei a, ngêng a chhun raih thei a ni. MLDB hi Mizo ṭawng chungchânga thu neitu ber turin Assembly-ah meuh pawm a ni tawh a, dan hmanga din a ni tawh bawk a; A NI tia thu an chhuah tawh chu A NI LO lo ti ve tang tang pawh ni ila a sawt tampui lo thei khawp ang. NG lam rik dan chungchanga MLDB Chairman thu sawi thawi faih pawh khel tawk a lo tling a nih chuan, awmna hmun azira ṭawngkam hman leh lam rik dan danglam pawm leh hnâwl chungchângah fimkhur a ngai hle dâwn a ni.

Huapzo MLDB:

Mizo ṭawng hi lam rik danin awmzia a neih thui viauna ṭawng (tonal language) a ni a, kan awmna hmun azir leh kan chenpuite azir pawhin ṭawngkam hman dan a danglam thei hle. Hei tak hi MLDB fimkhurna tur niin a lang. Tunah hian, Committee pawimawh hrang hrang an din tawh a, an din belh zel dâwn em tih erawh ka hre lo. Hma an la a, an rêl chho viau tawh niin a lang. MLDB hian Mizoram kil tin hi a huap a ngai a, hmun hrang hranga ṭawngkam hman dan leh lam rik dan pawh uluk taka zir chian chu tih makmawh a ni ang. Tuna committee an din tawh leh hma an lâk ṭan viau tawhah erawh beisei a la sâng lo hle. Ka hriat sual loh chuan Aizawla mi vek an ni a, hmun dang (chhim, hmar, chhak, thlang)a mi an ruat lo. Aizawl atangin thu tâwp an siam a, NG chungchânga thu an rawn pau chhuahpui ang maia a kal zêl dâwn a nih chuan tih sual palh a awm ang tih ka hlauhpui hle; chu chuan a nghawngte rilru a hliam thei hle dawn a ni.

Grammar leh usage:

Ṭawng dik leh ziak dik hi a kal kawp tlat. Grammar hian kan ṭawng min rem diksak a, ṭawng hman dan (usage) hian dik takin min ṭawngtir bawk. Grammar aṭangin ṭawng hi a teh vek theih lo va, a tawng neitute hman dan a thlir tel a ngai ngei ngei. Chu tak chu Mizo ṭawnga kan fimkhurna lai tur a ni. Thu pakhat chauh pawh kan pawm leh thlauhthlâk danin nghawng a nei thui thei hle ang. Entir nân, 'chîmlîm' tih thumal ringawt pawh hi mi 'fimkhur, chêkngel' tia hman tur tiin dah ta bur ila 'mi harh leh ti thawt thawt' sawi nâna hmangtute ngêng chu a chhun na khawp ang. Grammar chungchângah pawh hian pâwl leh committee hlawm lian tak - MGS leh MLC a awm a, ngaih dan inang tam tak an neih laiin an inan lohna lai a awm nual bawk a ni. Anni pahnih .ṭantu pawh hi a leh tawn tawnin ṭhahnem tak an awm bawk. An ngaih dan chungchângah pawh hian uluk leh fimkhur taka rêl fel a ngai ngei ang. Ṭawng zir mi chuan rilru zau tak a put a ngai a, inhnial lovin fing takin an ngaihtuah ho theih ngei a ngai a ni.

Chawngtinleri Puan Thin

Sairep leh Hlumte inkara awm, Hlumte ram chhunga mi a ni. Lungpuizawl aṭangin Sairep hi Km 5 a ni a, Sairep aṭangin Chawngtinleri puan thin hi Km 3 vel a ni.

Lasi lalnu Chawngtinleri, ramhuai lal Lalchungnunga nupui khan helai tlang pawngtê-ah hian puan a tah e an tih chu. Hemi tlangah hian ṭhuin a themtlâng chu Lurh leh Ṭan-ah a thlung a, a puan chu Murpui (dark rumped swift) in a bansak ṭhin an ti. Puan bangtu sava hi a ṭhen chuan Sialsir (Amur falcon) a ni e an ti a, a ṭhenin Muṭial a ni an ti. Mahse, hei hi chu dikin a lang lo. Murpui hi a tak a ṭial ve deuh ṭhuk avangin an hriat sual palh a nih hmel. Muṭial chi bik hi a awm lo va, mu hi chu an ṭial deuh vek mai. Sialsir hi kan ram sava a ni lo va, Mongolia aṭanga South Africa an panna kawngah November/December velah kan ram an rawn tlawh ve zawk mai chauh a ni. Murpui tih hi a dik hmel ber.

Chawngtinleri puan thin hi motor kawng aṭanga hnaitê a ni a, RCC step an siam avangin kal a har lo hle. A hmun tak erawh khawih danglam a ni lo va, humhalh a ni thung. A tlang pawng lai hi lung intiang pawng ang mai niin a chhip hi a zau vak lem lo. Tun hma chuan Chawngtinleri ṭhutna lung phek leh a themtui awmna leh la-tui dahna khuar a awm ṭhin a, a keh chhe zo tawh a ni.

A tlang chhip aṭang hian hawi vel a nuamin khaw hawi a zau thei hle. Hetiang hmun hlu kan neih hi humhalh a ṭul tak zet. A panna kawng erawh Gipsy-a kal ngai a ni a, rigid pavement talin kawng hi siam theih ni se mi tam zawkin an tlawh thei ang. Sairep leh Chawngtinleri puan thin inkarah hian 'Chhura tui thuhruk' a awm nghe nghe.

Chawngtinleri puan thin, Chhura tui thuhruk, Zopui tlang leh Sairep tlang te hi hmun pawimawh, tourist destination ṭha taka siam theih a ni.

A hnuaia thlalak hi Chawngtinleri thutna lai tak, a tlang chhip chu a ni.

ZOPUI LEH SAIREP CHANCHIN

 SENGLAWN ZOPUI:

Tuna Sairep tlang kan tih tak hi Zopui tlang tih a ni ṭhin a, Zopui tlang kan tih hi 'Chaptuk tlang' tih a ni ṭhin.

Zopui tlangdung hi saiin a duh viau mai a, saibual pawh hmun thum laiah a awm nghe nghe. A lian ber chu bualpui an ti a, a te deuh chu bualtê an ti leh mai a. Saibual lian ber awmna hmuna khua an din lai chuan an khaw hmingah chawiin 'Bualpui' an ti a. Bualpui an chhuahsan hnu hian, Bualpui tlang hnuaiah insawnin, saibual tê zawk awmna a nih avangin an khaw hmingah 'Bualtê' an ti leh mai a. (Sairèp tlanga saibualah hian fur laiin tui a tling pum ṭhin a, naupang an cheng luih luih ṭhin. A tui a bawlhhlawh avang leh an tlak hlum palh an hlauh avangin a sirah an sah ta nghe nghe a ni)

Pawi pasalṭha huaisen zet mai hi a awm a, a hming chu Sênga a ni. Sai tam tak a kap a, a ngho chauh lain hun rei tak ram chhuakin a kal ṭhin.

Pasalṭha Sênga sai ram chhuak kal zel chuan Zopui tlang a rawn thleng a, saibual a hmuh tak ṭeuhah chuan rei ngial a chenchilh ta a. Zopui tlanga lawn hmasa ber ta chu a hming chawiin 'Senglawn Zopui' (Sênga lawn Zopui) tia hriat a ni zui ta a ni.

VACHA THLAWHPUI PAWITE BAWK:

Senglawn Zopui hi Tlawng lui hnar leh a tui hnuk thlunna ber a ni a, ṭhalvaêkcharah pawh danglam chuang eih lova tuihna ṭha awmna a ni. Ṭum khat chu Pasalṭha Senga ram vak chuan Tlawng luia sava var lian tak mai, li laia a awm avanga thla zawp vek tawh leh thlawk thei tawh lo chu a hmu a, a khawhar hnem atan tiin a hawn ta ngawt mai a. Sava lian tak a nih avangin hrui hmangin a phur chho hiala a hahpui hle nghe nghe a ni. Tlawng lui chhak tlang, 'Chaptuk tlang' an tih a chuan chhuah chuan a hah tawh hle mai a, tlang chhipah chuan a chawl ta a.

Chaptuk tlang chu a thawvengin ni pawh a kang ṭha hle. Hmuam da zet an chawlh hnu chuan sava thla zawp pawh chu lo rovin a thla a tipharh thei ta a, VACHA ngei mai a lo ni! A thla a han pharh meuh chuan a lian lehzual a, a thla pawh a hlai kher mai. Chutia thlawk bo mai tur anga a han awm takah chuan Sênga chuan, a lo hahpui hrep tawh bawk nen, a bawpah manin a chelh ta tlat mai a. Vacha lah chu a thla a hlai nasa mai nen, pasalṭha Sênga chu a thlawhpui thei ta mai! Pawi pasalṭha huaisen Sênga a han thlawhpui ta mai chu chhim chhak lam a pan ta ngut mai a. Sênga lah chuan a man tawh laklawh avangin Vacha bawpah chuan a inman bei hram hram zel a. Mahse, a tha chuan a tlin ta lo va, a thlah ta nge nge a ni. Heta ṭang hian ṭawngkam lar tak 'Vacha thlawhpui Pawite bawk' tih hi a lo chhuak ta a ni.

ROTLANG HMING PUT CHHAN:

Pasalṭha ram chhuakhoten tlang pakhat an han chuan chhuah chuan mihring ruhro an hmu ta a. Chutia tlang chhipa ruhro lo awm ngawt mai chu a ngaihna an hre lo hle mai. An zinga a tawlrel ber chuan Vachain pasalṭha Sênga a thlawhpui thu a hriat nen hmeh belin, Sênga ruhro ngei niin an hre ta a, chumi tlang hmingah pawh chuan 'ruhro tlang' an ti ta mai a; khua an din zui takah chuan 'Rotlang' tiin a hming an phuah zui ta a ni.

SENGLAWN ZOPUI A RI KHUM E:

Chhakchhuak-ho hi thlang tla hnuhnung an ni a, mi hnukhawia lo chhuk ve an nih avangin 'Chhakchhuak' tih hlawh pawh an ni awm e. An zingah hian pasalṭha huaisen zet Hratliana a awm a, an hruaitu deuh ber a ni nghe nghe. Chawngbawla pa Lalhnuna nen rualkhat an ni a, Lentlanga an awm laiin patling a ni tawh. Anni thlang rawn tla chuan Mamit thlang lam Chipui an zu thleng hial a ni. Chhim lamah lo phei lehin Senglawn Zopuiah hian an khawsa ta a. Zopuia an awm lai hian pasalṭha an tamin Hualngo-hovin an rawn fin bawk nen an thawm a na hle a ni. Zopui tlangdung hi sai chetna a lo ni bawk nen sai ram an chhuak awl lo mai a ni. Chî erawh a vang hle a, sai ngho pakhat hian tunlaia chi sêr khat vel hi an thleng hial a ni. Lallula Zopui zai rawn chhuah lai a ni bawk a, Senglawn Zopui-a khawsa an lo ni nen, an lo phuah belh ve ta a. An hla-ah chuan:-

Tlawng hnara mi kan ri khum khum e,

Senglawn Zopui ka kai zo ding maw.

Senglawn Zopuiah alchi bo e,

Pui saiha tam e.

Chhakchhuakhovin Senglawn Zopui an chhuahsan hnuah khua chu rei fe a ruak ta a.

SAIREP A LO NI TA:

A pa hova Halkha aṭanga rawn pem thla, Pasalṭha Semhrânga hi a awm a, Hlumte khuaah a khawsa a. Ṭum khat chu an khua aṭangin Saiha panin a nupui leh a farnu nen an kal a, Senglawn Zopui hi an rawn thlen hian sai thawm an hre ta a. A nupui leh a farnu chu hmawng thing awnah a dah a, a pel ta a. Nakinah chuan sai lian zet mai a kap ta a. Khualzin kal laiin sai kap ta chu tih ngaihna dang awm hek lo, a nupui leh a farnu chu kalsanin an khaw lamah a let leh ta a. An khaw mite chu punin sai sa chu an chana an rep ta tluk tluk mai a ni. Chutiang a lo nih takah chuan Senglawn Zopui pawh chu SAIRÈP tia hriat a lo ni ta a. An tlangdung zawm, an khaw piah lawk tlang, Chaptuk tlang an tih ṭhin chuan Zopui hming chu a pu ta hlauh zawk a. Zopui tlang ni ṭhin, Sairèp an han tih takah leh, Chaptuk tlang chu Zopui tlang tia an koh zui takah chuan mi tam ber hriat dan a ni zui ta a ni.

Sairep khua hi lal khua a ni lo va, Bualte lal, Lalkiamlova khawper niin a unaupa Liankamlova chuan fathang eiin a han ṭhu ve a. Amaherawhchu, rei pawh an ṭhut hmain lal banin a nang zui ta mai a ni.

Tunah chuan Sairèp tlang chhipah hian khawthlir in sang an sa a, khaw hawi a zau hle a ni. Gospel Centenary laia tlanga mei kan dêt chuah chuah khan, Sairèp tlang aṭang hian mei dêt hi 200 chuang lai an chhiar thei nghe nghe. Chuti khawpa khaw hawina zau chu a ni.

Thlalak hi Sairep tlang aṭanga Zopui (Chaptuk) tlang thlalak a ni a, Sairèp khua pawh a lang hlek e.