MIZO ṬAWNG - INPUMKHAT NAN

Mizo ṭawng chungchânga kan tunlai titi ber chu NG sawn leh sawn loh chungchâng a ni mai awm e. Mizo A AW B kha 1893-a Sap Upa leh Pu Buanga-ten an siam leh rem hnuah khan 1898-ah an khawih danglam a, kum 1901-a Zosapthara’n NG a rawn dah belh hnuah khan khawih danglam a awm ta lo va. Dan hmanga din MLDB a lo awm ta a, thâwm an neih hmasakah alphabet rawn khawihin, hawrawp indawt dan a fel zawk nân tiin N leh O inkârah NG awm ta se tiin an han rawt ta a, titi a titam ta hle mai. An ti tlang dâwn a nih pawhin zirlai buah te a han awm fel te te loh chuan hman nghal thut theih erawh a ni lo vang. Kan hmang a nih pawhin hun han kal leh hret se kan hmang thiam zui thei maiin a rinawm.

G leh NG lam rik dan:

Hei tak hi ka sawi tum intanna chu a ni. Hmar lam leh chhim lam tiin then phawk mai ila. Hmar lamah G hi 'ek' tiin an lam ri a, chhim lamah chuan, Sapho lam angin 'gi' kan ti mai a; hei hi 'ge' tia lam rik ni se tiin an han sawi lang faih faih a. NG hi hmar lamah chuan 'eng' an ti a, chhim lamah chuan Sapho lam dan ang bawkin, N leh G lam ri hrangin 'en gi' kan ti leh mai bawk a. Kan inhre pawh vek a, kan hmang thiam a, hei leh chen hi kan inpawmpui ve ve tawh a ni. A lam rik dan hi kan thlâk danglam dawn a nih rau rau chuan Hindi hawrawp lam rik dan, 'Ga leh Nga' hi ṭâwm zawk ila a fuh zâwk awm mang e. Hman ni deuh khan LPS-a MLDB Chairman interview ka lo en a, Chairman hian ka beisei loh takin, hmar lamin NG an lam rik dan a ṭanna lamah chhim lamin NG kan lam dan chu dik chiah lo angin a rawn chhuah ta tlat mai a, mi a khawih deuh zak mai. Dik lo a ti tak tak anga hmar lamin an lam rik danin MLDB hian lam rik tur a ni an rawn ti bur mai ang tih ka hlau ta hle.

Ṭawngin ngêng a chhun:

Tawng zir mite chuan chênna hmun azira kan tawng rik dan danglam theihzia te, khaw khat leh veng khata awm rau rau pawh hmeichhia leh mipaah a la danglam theih dan te an sawi thin. Chuvangin, dik leh dik lova kan inṭhensak hmawk hmawk a nih chuan a nghawng a na thei a, ngêng a chhun raih thei a ni. MLDB hi Mizo ṭawng chungchânga thu neitu ber turin Assembly-ah meuh pawm a ni tawh a, dan hmanga din a ni tawh bawk a; A NI tia thu an chhuah tawh chu A NI LO lo ti ve tang tang pawh ni ila a sawt tampui lo thei khawp ang. NG lam rik dan chungchanga MLDB Chairman thu sawi thawi faih pawh khel tawk a lo tling a nih chuan, awmna hmun azira ṭawngkam hman leh lam rik dan danglam pawm leh hnâwl chungchângah fimkhur a ngai hle dâwn a ni.

Huapzo MLDB:

Mizo ṭawng hi lam rik danin awmzia a neih thui viauna ṭawng (tonal language) a ni a, kan awmna hmun azir leh kan chenpuite azir pawhin ṭawngkam hman dan a danglam thei hle. Hei tak hi MLDB fimkhurna tur niin a lang. Tunah hian, Committee pawimawh hrang hrang an din tawh a, an din belh zel dâwn em tih erawh ka hre lo. Hma an la a, an rêl chho viau tawh niin a lang. MLDB hian Mizoram kil tin hi a huap a ngai a, hmun hrang hranga ṭawngkam hman dan leh lam rik dan pawh uluk taka zir chian chu tih makmawh a ni ang. Tuna committee an din tawh leh hma an lâk ṭan viau tawhah erawh beisei a la sâng lo hle. Ka hriat sual loh chuan Aizawla mi vek an ni a, hmun dang (chhim, hmar, chhak, thlang)a mi an ruat lo. Aizawl atangin thu tâwp an siam a, NG chungchânga thu an rawn pau chhuahpui ang maia a kal zêl dâwn a nih chuan tih sual palh a awm ang tih ka hlauhpui hle; chu chuan a nghawngte rilru a hliam thei hle dawn a ni.

Grammar leh usage:

Ṭawng dik leh ziak dik hi a kal kawp tlat. Grammar hian kan ṭawng min rem diksak a, ṭawng hman dan (usage) hian dik takin min ṭawngtir bawk. Grammar aṭangin ṭawng hi a teh vek theih lo va, a tawng neitute hman dan a thlir tel a ngai ngei ngei. Chu tak chu Mizo ṭawnga kan fimkhurna lai tur a ni. Thu pakhat chauh pawh kan pawm leh thlauhthlâk danin nghawng a nei thui thei hle ang. Entir nân, 'chîmlîm' tih thumal ringawt pawh hi mi 'fimkhur, chêkngel' tia hman tur tiin dah ta bur ila 'mi harh leh ti thawt thawt' sawi nâna hmangtute ngêng chu a chhun na khawp ang. Grammar chungchângah pawh hian pâwl leh committee hlawm lian tak - MGS leh MLC a awm a, ngaih dan inang tam tak an neih laiin an inan lohna lai a awm nual bawk a ni. Anni pahnih .ṭantu pawh hi a leh tawn tawnin ṭhahnem tak an awm bawk. An ngaih dan chungchângah pawh hian uluk leh fimkhur taka rêl fel a ngai ngei ang. Ṭawng zir mi chuan rilru zau tak a put a ngai a, inhnial lovin fing takin an ngaihtuah ho theih ngei a ngai a ni.