December ni 9, 1844 a ni a, Captain Blackwood leh a hote Syhlet Light Infantry-te chuan Lalsuthlaha khua an rawn thleng ta rup mai a, tun hmaa an la hmuh ngai loh, silai tha tak tak nena infam sipai rualho chu Mizote tan chuan an hlauhawm anga an hmuhnawm ngawt bawk ang. Kum 1844, April ni 16 zan khan Palian lal, Lalsuthlaha’n Manipur-a khaw pakhat Kochabari a run a, mi 29 thatin mi 6 salah a man a. Hemi chhan let nan leh Mizote chunga Saphovin kut an thl^kna hmasa ber atan Blackwood Expedition 1944 chu a lo thleng ta a ni. Captain Blackwood-te hian Lalsuthlaha khua chu an k^p lo nain a inpek chuan ngaihdam a nih tur thu an tiam a. Mahse, Lalsuthlaha a inpek hnu chuan ngaihdam chu sawi loh, dam chhung tang tura thawn bo a ni ta zawk a. Mizo lal zinga dam chhung tang tura hrem hmasak ber a ni ta nghe nghe a ni. Hetiang thil a thlen t^kah chuan, Mizo lalte chuan Sapho an rinna chu hlohin, inpe tura an thlem pawhin harsatna an tawh zui phah nasa ta hle a ni.
Wednesday, July 15, 2026
ZO NUN ZE MAWI - INREMNA
December ni 9, 1844 a ni a, Captain Blackwood leh a hote Syhlet Light Infantry-te chuan Lalsuthlaha khua an rawn thleng ta rup mai a, tun hmaa an la hmuh ngai loh, silai tha tak tak nena infam sipai rualho chu Mizote tan chuan an hlauhawm anga an hmuhnawm ngawt bawk ang. Kum 1844, April ni 16 zan khan Palian lal, Lalsuthlaha’n Manipur-a khaw pakhat Kochabari a run a, mi 29 thatin mi 6 salah a man a. Hemi chhan let nan leh Mizote chunga Saphovin kut an thl^kna hmasa ber atan Blackwood Expedition 1944 chu a lo thleng ta a ni. Captain Blackwood-te hian Lalsuthlaha khua chu an k^p lo nain a inpek chuan ngaihdam a nih tur thu an tiam a. Mahse, Lalsuthlaha a inpek hnu chuan ngaihdam chu sawi loh, dam chhung tang tura thawn bo a ni ta zawk a. Mizo lal zinga dam chhung tang tura hrem hmasak ber a ni ta nghe nghe a ni. Hetiang thil a thlen t^kah chuan, Mizo lalte chuan Sapho an rinna chu hlohin, inpe tura an thlem pawhin harsatna an tawh zui phah nasa ta hle a ni.
Sunday, July 12, 2026
HRUI/HRUIH
CHAWKE VS AWKE
KHA TLEIRAWL VIRGIN KHA.
MIZO ṬAWNG - INPUMKHAT NAN
Chawngtinleri Puan Thin
Sairep leh Hlumte inkara awm, Hlumte ram chhunga mi a ni. Lungpuizawl aṭangin Sairep hi Km 5 a ni a, Sairep aṭangin Chawngtinleri puan thin hi Km 3 vel a ni.
ZOPUI LEH SAIREP CHANCHIN
SENGLAWN ZOPUI:
Saturday, June 6, 2026
MIZO KRISTIAN HMASATE LEH KRISMAS HMANNA HMASA BER
January 11, 1894-a Sap Upa leh Pu Buanga-ten Mizoram an rawn luh chungchang kha chu sawi tam ngai lovin kan hre vek a, hemi hnua thil thleng pawimawh hrang hrangte hi kan hriat a tul hle a ni. Anni pahnihin Mizoram an rawn thlen hma hian Welsh Presbyterian Mission-in Mizoram chu an rawngbawlna hmun atan an lo dah fel tawh a, Mr Dalmas, Arthington-a agent khan official takin an kutah a hlan zui ta bawk a ni.
Sap Upa leh Pu Buanga-te khan Mizoramah an awm rei thei dawn lo a ni tih an hria a; chuvangin, Welsh Mission nena thawh ho kha an duh em em a ni. May ni 4, 1895-ah Pu Buanga’n lehkha thawnin, ‘Mizo mipuite an hmangaihin a ram puma Kristian an nih an nghahhlelhzia te, Baptist kohhran mi leh sa an nih avangin Welsh Mission tan missionary pangngai anga pawm a rem dawn lo tih an hria a, Mizote hnena Chanchin Tha hril a tul em avangin evangelist ang tala chhawr zui tur leh kohhran dinna chungchang chu Welsh Mission kutah a awm vek zel tur thlengin’ a ngen a. Mahse, an lehkha chu hnawl a ni.
Thursday, January 22, 2026
HLAUH NGE HMANGAIH?
Machiavelli thu sawi lar tak, an sawi chhawn \hin chu, “A pahniha i neih
theih dawn loh chuan hmangaih aiin hlauh nih a \ha zawk (It is better to be
feared than to be loved, if you cannot be both),” tih kha a ni. Thiamna leh
finna lama Italy ram harh thar hun lai (Italian renaissance) kha a ni.
Machiavelli ngaih dan chuan, ram mipuite hi rinawm viauin lang \hin mah se, an
tana hlawkna tur a awm chuan ram hmangaihna chuan a chelh nghet reng lo \hin;
chuvangin, hremnain a zui \hin avangin roreltu hlauhna hian mipui a thunun zawk
nia hriain, roreltu tan chuan mipuite hmangaih leh hlauh a nih kawp theih loh
chuan hlauh nih kha a thlanawm zawk a ti a ni. Chutih lai erawh chuan, mipuiin
an lo hlau a nih pawhin huat ni lo tura fimkhur turin roreltute chu a chah
mawlh mawlh thung a, huat nihna chuan thil pawi tak a thlen thei si a ni.
Machiavelli thu sawi hi, a sawi chhan leh a nihna tak man fuh lo tan
chuan a hrilh fiah fuh loh theih viau dawn niin a lang. Roreltute chu mipuiten
hlau mah se, roreltu nunr^wng (tyrant) an ni tur a ni lo va, mite zah ni tura
invawngin, huat ni lo tura fimkhur tur leh mite hmangaihnaa innghat ringawt lo
tura a duhna a ni.
Hmangaih leh hlauh nih hi kawp thei lo ta ila a eng zawk nge kan thlan
ang? Hmangaih nih nge hlauh nih? Kan ni tin nunah chuan mite hlauh leh \ihkhai
nihna chuan a hlawh chhuah chu - rin lohna, a ruka huatna, inlaichinna \ha lo,
mite nel loh, ldt a ni ngei ang. Chuvangin, mite hmangaih leh duhsak nih chu mi
tam ber thlan tur niin a lang.
Hruaitu dinhmun chelhtute tan erawh chuan ngaihtuah chian deuh a ngai
thei ang. Hlauh nih kan duh loh pawhin miin an thil dik loh tih sawhkhawk erawh
an hlauh a ngai ngei ang le. Chak lo ni lova lainatna nei zawkin, hruai kawih
theih ni lova biak pawh theih ni zawkin, ngaih dan \ha leh nghet tak neia mi
dangte thawhpui thiam a pawimawh tak zet a ni. Hruaitu \ha tan chuan mi hlauh
nih ngawt ai chuan mite zah leh ngainat, rinawm taka a thu zawm ngeina tura
zahawm nihna kha thlan ber tur zawk a ni ang.
Mi dangin min hlau se tih duhna kan neih chhan ber nia lang chu - mahni
inrin tawk lohna, eng dang sawi lovin miin kan thu zawm hmiah se tih duhna leh
hlauh nihna hi chakna em maw tih vang a ni ber awm e. Miin min hlau a nih chuan
pawn langah kan thu an zawm a ni thei a, min rin tawk vanga min zui ni lovin
min zui loh theih loh vang zawka min zui pawh a ni thei bawk. Machiavelli thu
sawi bulthum a\anga kan thlir pawhin, ram roreltu ni lo tan chuan mite hlauh ni
lovin mite rin ngam, hmangaih, zah leh ngainat nih chu a thlanawm hle a ni.
Lunglei lo indin chhoh dan
Lunglei history hi hmuh tur a tam lo hle mai a, history ziaktute pawh hian an ziak meuh lo hlawm a nih hmel e. Kan hriat theih chinah chuan Khawnglung lal |huama leh a fate Vansanga leh Laltawna te khan an khua r<n a nih avangin an tl^nsana Lungleiah an l<t ta a. Vansanga hun lai hian Lunglei chu in 500 khua zet a ni a, an elpui ber, Lunglei thlang lawka awm, Lalngura Sailo khua Thehlep pawh in 500 khuaa inchh^l tho an ni. Hetih hun lai hian Lunglei leh Thehlep hi an int>r t^wk hle mai a, Lunglei pasal\haten sai ram chhuah an uarin an sai kah \hin chu chhuan pawh an chhuang hle. Thehlep pasal\hate erawh, an lal Lalngura Sailo kha pasal\ha a lo ni bawk nen, an sakei kah tam an chhuang hle bawk a. Hetia an inel viau k^rah hian Lunglei pasal\ha hotu ber leh an t^wlr>l ber Pachuaia Khiangte erawh a hming a langs^rin tluk loh rim a nam hle a ni awm e.
Vansangan Lunglei a \hut lai tho (1860) hian Chhipphir lal Tlutpawrha chu a fapa Seipuia’n Zopuiah a kaipui a, chutah chuan a thi ta nghe nghe a. Tin, Thangluah lal Rothangpuia chuan Lungsen leh Sirte tlangdung a awp a, phai runin a che na \hin hle. Lunglei a\anga an p>m chhuah leh hnu hian Vansanga’n Lungmawi a zuan a, Laltawna’n a pa |huama chu Saza-ah a kaipui thung a, chutah chuan Lal\huama chu a thi ta nghe nghe.







