Machiavelli thu sawi lar tak, an sawi chhawn \hin chu, “A pahniha i neih
theih dawn loh chuan hmangaih aiin hlauh nih a \ha zawk (It is better to be
feared than to be loved, if you cannot be both),” tih kha a ni. Thiamna leh
finna lama Italy ram harh thar hun lai (Italian renaissance) kha a ni.
Machiavelli ngaih dan chuan, ram mipuite hi rinawm viauin lang \hin mah se, an
tana hlawkna tur a awm chuan ram hmangaihna chuan a chelh nghet reng lo \hin;
chuvangin, hremnain a zui \hin avangin roreltu hlauhna hian mipui a thunun zawk
nia hriain, roreltu tan chuan mipuite hmangaih leh hlauh a nih kawp theih loh
chuan hlauh nih kha a thlanawm zawk a ti a ni. Chutih lai erawh chuan, mipuiin
an lo hlau a nih pawhin huat ni lo tura fimkhur turin roreltute chu a chah
mawlh mawlh thung a, huat nihna chuan thil pawi tak a thlen thei si a ni.
Machiavelli thu sawi hi, a sawi chhan leh a nihna tak man fuh lo tan
chuan a hrilh fiah fuh loh theih viau dawn niin a lang. Roreltute chu mipuiten
hlau mah se, roreltu nunr^wng (tyrant) an ni tur a ni lo va, mite zah ni tura
invawngin, huat ni lo tura fimkhur tur leh mite hmangaihnaa innghat ringawt lo
tura a duhna a ni.
Hmangaih leh hlauh nih hi kawp thei lo ta ila a eng zawk nge kan thlan
ang? Hmangaih nih nge hlauh nih? Kan ni tin nunah chuan mite hlauh leh \ihkhai
nihna chuan a hlawh chhuah chu - rin lohna, a ruka huatna, inlaichinna \ha lo,
mite nel loh, ldt a ni ngei ang. Chuvangin, mite hmangaih leh duhsak nih chu mi
tam ber thlan tur niin a lang.
Hruaitu dinhmun chelhtute tan erawh chuan ngaihtuah chian deuh a ngai
thei ang. Hlauh nih kan duh loh pawhin miin an thil dik loh tih sawhkhawk erawh
an hlauh a ngai ngei ang le. Chak lo ni lova lainatna nei zawkin, hruai kawih
theih ni lova biak pawh theih ni zawkin, ngaih dan \ha leh nghet tak neia mi
dangte thawhpui thiam a pawimawh tak zet a ni. Hruaitu \ha tan chuan mi hlauh
nih ngawt ai chuan mite zah leh ngainat, rinawm taka a thu zawm ngeina tura
zahawm nihna kha thlan ber tur zawk a ni ang.
Mi dangin min hlau se tih duhna kan neih chhan ber nia lang chu - mahni
inrin tawk lohna, eng dang sawi lovin miin kan thu zawm hmiah se tih duhna leh
hlauh nihna hi chakna em maw tih vang a ni ber awm e. Miin min hlau a nih chuan
pawn langah kan thu an zawm a ni thei a, min rin tawk vanga min zui ni lovin
min zui loh theih loh vang zawka min zui pawh a ni thei bawk. Machiavelli thu
sawi bulthum a\anga kan thlir pawhin, ram roreltu ni lo tan chuan mite hlauh ni
lovin mite rin ngam, hmangaih, zah leh ngainat nih chu a thlanawm hle a ni.
