Thursday, September 10, 2026

SAZA TLANG CHANCHIN


Lunglei leh a chhehvelah hian hmun pawimawh tam lua lo mah se, a hlutna tichhe lova cheibawl hleka hmun nuam leh len khawthawn nan te, hnam dang khualzin hruai nan te leh chhungkuaa tlawh mai theih pawh a awm ve nial. Chung zinga humhalha chei hnum atana awhawm berte zinga mi chu SAZA TLANG hi a ni.


ATL road kan tih mai (Aizawl - Thenzawl - Lunglei) kawng chhaka awm, Lunglei aṭanga hnai tê, 15 kms vel lek, Tlawng lui thlen hmaa awm a ni. A tlang chhip tak hi, kawngpui aṭanga peng, Mausêp peng kan tih aṭang hian zo kawngah darkar chanve kal vel lek tur a ni. Saza tlang hi khâm chawia awm a ni a, a tlang chhip hi a nuam tawk leka rai niin Tlawng lui lamah Y ang deuhin a arh thla raih mai bawk a ni. A tlang chhip hi a thengthaw nuamin khaw hawi vel a rem hle bawk.


A HMUN HLUTNA:

1. Kan hriat lar em em Khawnglung runah khan an lal, Ṭhuama leh a fapate pahnih - Vansanga leh Laltawna te chu ral lak aṭangin an tlan chhuak thei hlauh a. Lungleiah rawn kaiin, Ṭhuama fapa Vansanga chuan a ṭhut ta a. Hei hi 1860 hma lam hretah a ni ang. Hetih lai hian Lunglei chu 500 khua a ni. Heta an inbenbel hnu hian Laltawna hian a pa Ṭhuama hi Saza tlangah kaipuiin khua an siam ta a, Ṭhuama chuan Sazaah hian a lu a phum ta nghe nghe a ni.


2. Chhipphir lal ropui Rolura tupa Thangduta chuan chhim lam tlang a rawn zuan a, Haulawng hnamho awmna (tuma Haulawng khua vel)chu rawn thlengin, thlang tla hmasa Haulawng hnamho chu a rawn bei a, a suat ta chiam mai a. Heta ṭang hian Rolura thlah Sailo-ho chu Saphovin 'the Howlongs' an tih phah ta a ni. Thangduta'n Haulawng bul Sekhum a ṭhut lai hian a fapa tlangval zet zawt, Lalburha chuan Saza tlangah hian khua a han siam ve leh bawk a. Mahse, rei chu a awmin a lang lo. Hemi hnu hian tlang hrang hranga a kai hnuah Diarkhaiah inbengbelin, chhim lal ropui Lalburha, 'mahni leidote buh leh bal ring thei' tiin a hming a thang hle. A pasalṭha zinga tâwlrêl ber chu, Mizo zinga khaihlum hmasak ber Lamsuaka kha a ni. 


3. Thawnthuah chuan Saza tlang huai lal fapa leh Ṭan tlang huai lal fanu an innei a. Ṭan lal fanu chuan khawvela sava thlawk chak ber, mungêk (peregrine falcon) nupa a rawn chhawm an ti. Mungêk nupa chuan no an neih dawn chuan Ṭan tlangah an thlawk chho ṭhin a, Saza tlangah erawh chuan an pahnih bak an awm ngai lo an ti. Saza tlanga mungêk kah thawi avanga a kaptu damloh thu te, Saza tlanga kang mei a chhuahin khawchhak lam aṭangin mungêk rual an rawn thlawh thlak thu te an sawi ṭhin. He mungêk hi tun thleng pawhin hmuh theihin an la awm. 


Saza tlang khâm pûkah hian, tun hma lama lo khawsa tawhte ruh ro ni ngei tura ngaih tlem tê chu hmuh theihin a la awm a, humhalh pawh a ṭha hle a ni. Hetianga hmun ṭha, pawimawhna nei bawk si hi sum tam vak lovin chei ni ta se. A ram hlutna tichereu lovin, hmun tlawh chakawm leh kea kalna (trekking route) nuam tak a ni ngei ang.