C.
Lalhmingmuana
Salem
veng atang hian ka han thlir let a, kan Zoram ngei mai, a bikin Lunglei leh a
chhehvela Sapho leh lalho sulhnu hnutchhiah, a \ha leh \ha lo pawh tam tak a
lang a, a lang zawng zawng erawh ka ziak lang vek s>ng lo. Kum 1900 hma lam
phei kha chu thing leh raw innawh lai tak tak a ni a, hmun tinah buaina chhum a
zing a ni ber e. Tlang hrang hrangah mahnia ro inrelin, mahni tawka thuneihna
punhlum nei chung leh, na taka mahni ram humhalhin pi leh pute an lo khawsa
tawh \hin a, ram dang hnam dang an ngai bik lo hle. Chutih laiin Kumpinu
sawrkar chuan ram l^k chin tawk a nei lo ve thung a, ramah a tuihal em maw tih
turin ram a awp hnem hle a ni. Chuvangin, hnam changkang tak Kumpinu sawrkar
khan kan pi leh pute sadai a rawn \hiat tel ve tlat mai. An ram chhuahna leh an
ram luah chin an rawn n>k an rawn n>k takah chuan, ‘thih leh ruam khatah,
dam leh tl^ng khatah’ ti \hin Mizo pasal\hate thin a so ta a, Kumpinu ram awp
chinah hriam an lek zui ve ta a ni. Hetianga an inchemh^r takah chuan sawrkar
chak tak British chuan kan zotl^ng ram nuam, kan chhuan em em pawh an rawn luah
ta a. Thil tam tak inthl^k danglam chhovin sakhuana thlengin kan hnam nun a
sawi danglam zo ta a.
Hnam
kawlhsen leh thunun hara British-hovin an ngaih, tlang ram cheng Mizote leh Zohnahthl^kten
British-ho awp chin rama hnuhma an zu neih dan hi chhinchhiah fel a awm tam lo
hle a, kum 1800 hma lam phei chu hmuh tur a awm lo hial a ni. Hmanlaia kan pi
leh pute khan phaitual zu run hi an lo ching ve fe tawh mai a, mi lu tam tak
hawnin sal leh rall^k sum an hawn tam \hin hle niin a hriat. Chutianga thil hlu
hawna leh salte an man \hin avang leh an chenna ram an humhalh avang te chuan
phai ram hi an run \hin ni berin a lang. Chhinchhiahna hmuh theih chinah kum
1824 – 1854 inkar khan vawi 19 lai phai an zu run a, mi 107 lai thatin, mi 15
an hliam a, sal atan mi 186 an man bawk. 1854 hnu lamah pawh hian hmun hrang
hrangah Vai an run hi hmuh tur a awm a, a hnuhnung ber chu kum 1892, April ni
4-a Hailakandi-a Boruncherra thingpui huan Lalburha’n a run kha a ni. Hemi \um
hian mi 45 thatin sal 13 an kai bawk. Mizoten Vai an runa an thah zat leh sal
an man zat tak hi chiang taka hriat theih a ni lo va, mi an thah \euh thu leh
in tam tak an hal thu te hi sawi a ni liam mai mai bawk a. Hriat theih chinah
chuan khaw 43 an hal a, mihring 705 thatin salah mi 1034 an man. Sawi tawh
angin \awngkaa inhlan chhawn a nih \hin avang leh ral lu an lak zat chiah sawi
harsat chang a awm avangin a z^t chiah hi a chian theih loh a, tar lan ai hian
a la tam ngei ang.